Aylık Gelirinizin Yüzde Kaçını Tasarrufa Ayırmalısınız

İlk maaşımı aldığımda tasarruf oranımı hesaplamak gibi bir fikrim yoktu. Ay sonunda hesapta ne kalırsa "tasarruf" diyordum ve genelde kalan şey sıfıra yakın oluyordu. Yıllar sonra fark ettim ki asıl mesele iradenin gücü değil, önceden belirlenmiş bir sayının olması. Kafamda net bir yüzde olmadığı sürece, harcamalar her zaman boşluğu doldurmayı bilecek şekilde genişliyordu.

Bugün bana "yüzde kaç biriktirmeliyim?" diye soran arkadaşlarıma tek bir sayı vermiyorum. Çünkü 24 yaşında kirasız yaşayan biriyle, iki çocuğu ve konut kredisi olan 41 yaşındaki biri için doğru cevap aynı olamaz. Ama bir aralık, bir yöntem ve kendi durumuna göre ayarlama mantığı verilebilir. Aşağıda tam olarak bunu anlatıyorum.

Kendi Tasarruf Oranınızı Nasıl Belirlersiniz

Tasarruf oranı, basit bir bölme işlemi: belirli bir ayda kenara ayırdığınız tutarı, o ay eline geçen net gelire bölüyorsunuz. 30.000 lira net gelirden 4.500 lira ayırdıysanız oranınız yüzde 15. Kredi anaparası ödemelerini de ben tasarruf sayıyorum, çünkü borcu azaltmak net varlığı büyütür; ama faiz kısmını saymıyorum, o gitmiş paradır.

Yüzde 20 neden iyi bir başlangıç çıpası

Klasik bütçe yaklaşımlarında gelirin yarısı zorunlu ihtiyaçlara, yüzde 30'u isteklere, yüzde 20'si tasarrufa ayrılır. Bu dağılımı bir kural olarak değil, çıpa olarak kullanmanızı öneriyorum. Yüzde 20, orta gelirli biri için hem ulaşılabilir hem de uzun vadede anlamlı fark yaratan bir seviye. Kendi deneyimimde yüzde 20'yi tuttuğum yıllarda, gelirim artmadığı halde net varlığımın gözle görülür şekilde büyüdüğünü gördüm; çünkü artış tasarrufun bileşik etkisinden geliyordu.

Şunu da söylemek lazım: yüzde 20'ye bir anda geçmeye çalışmak çoğu insanda üç ay sonra tamamen bırakmakla sonuçlanıyor. Ben yüzde 6 ile başladım, her altı ayda iki puan ekledim. İki yıl sonra yüzde 14'teydim ve hiçbir aşamada kendimi kısıtlanmış hissetmedim.

Yaşa göre ayarlama mantığı

Genç yaşta tasarruf edilen paranın en büyük avantajı miktarı değil, önündeki zaman. Bu yüzden yaş ilerledikçe hedef yüzdenin de yükselmesi gerekiyor:

Geç başladıysanız panik yapmanın faydası yok; bunun yerine hedefi yukarı çekip harcama kalemlerini sertçe gözden geçirmek gerekiyor. 45 yaşında yüzde 5 ile devam etmek ile yüzde 25'e çıkmak arasındaki fark, emeklilikte yaşam standardının tamamını belirliyor.

Gelir düzeyi devreye girdiğinde

Gelir arttıkça zorunlu giderlerin gelire oranı düştüğü için tasarruf oranı hedef değeri de yükselebilir. Asgari düzeyde bir gelirle yüzde 20 ayırmak matematiksel olarak zor olabilir; burada yüzde 5 bile büyük bir başarıdır ve asıl kazanç gelir tarafını büyütmekten gelir. Buna karşılık geliri iki katına çıkan biri harcamalarını da iki katına çıkarıyorsa, hiçbir şey kazanmamış olur. Ben zam aldığım her dönemde artışın yarısını doğrudan otomatik talimata ekledim; hayat standardım yükseldi ama tasarruf oranım da birlikte yükseldi.

Hedefi Hayata Geçirmek: Uygulama Tarafı

Sırayı doğru kurmak

Yüzdeyi belirledikten sonra o paranın nereye gideceği önemli. Benim izlediğim sıra şu:

1. Üç aylık gidere denk bir acil durum fonu. Bu tamamlanmadan yatırıma geçmek, ilk aksilikte her şeyi bozmak demek.
2. Yüksek faizli borçları kapatmak. Kredi kartı gecikme faizi, hiçbir yatırımın veremeyeceği bir maliyettir; kartı akıllıca kullanmak burada işin yarısı.
3. Vadeli mevduat veya benzeri düşük riskli araçlarda kısa vadeli hedefler.
4. Emeklilik ve uzun vadeli yatırım. Hisse senedi tarafına girmek, ilk üç adım tamamlandıktan sonra çok daha rahat oluyor.

Otomatikleştirin, iradeye güvenmeyin

Bende işe yarayan tek yöntem, maaşın yattığı günün ertesine kurulan otomatik transfer talimatı oldu. Para hesapta durmadığı için harcanmıyor. Aynı şekilde tasarrufu ayrı bir hesapta tutmak, kart ekstresi ile karışmasını engelliyor. Transfer ücretlerini gözden geçirmek de küçük ama yıl boyunca toplanan bir kazanç sağlıyor.

Enflasyon ve gerçek oran

Yüzde 25 biriktirip parayı vadesiz hesapta bekletmek, aslında tasarruf etmemek gibi bir şey. Satın alma gücünü korumayan birikim, kağıt üzerinde büyür ama alışverişte küçülür. Bu yüzden oranı belirledikten sonra ikinci soru mutlaka "bu para nerede duruyor?" olmalı. Enflasyondan korunmayı hedefleyen araçlar, mevduat faizi ve uzun vadeli hisse yatırımını bir arada düşünmek gerekiyor.

Ölçün ve üç ayda bir gözden geçirin

Ben her ay değil, üç ayda bir hesaplıyorum. Aylık bakmak gereksiz stres yaratıyor; çünkü bir ayda vergi, bir ayda tatil, bir ayda diş tedavisi çıkıyor. Üç aylık ortalama gerç